Tâm sự về
ĐOÀN LÂN-SƯ-RỒNG PHÙ ĐỔNG TRONG MÔN PHÁI VO VINAM - VIỆT VÕ ĐẠO
(Nhân kỷ niệm 15 năm thành lập Câu Lạc Bộ VoViNam - Đoàn lân sư rồng Phù Đổng Quận 6) .


Nguồn Gốc và Sự Hình Thành Các Đoàn Lân-Sư-Rồng :

Nghệ thuật múa Lân - Sư - Rồng trong quan niệm của người phương đông là những biểu tượng thể hiện cho sự linh thiêng, may mắn, cao sang.Do đó loại hình múa này rất được người Hoa yêu thích và chính vì vậy, múa lân, sư, rồng cũng được người Việt chú ý và xem như một bộ môn nghệ thuật trong văn hoá hơn 300 năm lịch sử của đất Sài Thành này.

Đất Sài Gòn, có khoảng trên 40 đội lân, sư, rồng, tập trung chủ yếu ở các quận 5, 6, 11 nơi có đông người Hoa sinh sống. Có những đội khá cao tuổi như: Liên Nghĩa Đường, Nhơn Nghĩa Đường cũng có những đội ra đời chỉ vài năm lại đây, song cũng chính thâm niên nghề khác nhau đã tạo bộ mặt múa lân, sư, rồng  của thành phố này hết sức đa dạng... Trong những ngày vui, đám cưới, chúc xuân, lể hội, khai trương của người Hoa thì múa lân là điều không thể thiếu.

Múa lân, sư, rồng là cả một công trình tập thể, để có một bài biểu diễn từ 15 đến 30 phút, nhiều khi phải tập ròng rả hàng tháng trời,mỗi đầu Lân nặng hàng 5, 7 kg. Trong đó múa Rồng là vất vã nhất, thường thân Rồng dài 9, 12, 20, 30 m; nặng 60, 70kg - 100kg, do đó người tham gia biểu diễn phải có sức khỏe, nhanh nhẹn, điêu luyện, đặc biệt phải có sự thống nhất cao và tinh thần làm việc tập thể nghiêm túc, vì chỉ một người sơ xuất sẽ làm hỏng bài múa hoặc nguy hiểm hơn có thể xãy ra tai nạn đối với những bài múa leo trèo

Thành viên của các đội lân, sư, rồng  đa số được chọn từ các lò võ thiếu Lâm, võ cổ truyền (duy nhất đoàn lân Phù Đổng là các môn sinh VoViNam), họ làm đủ thứ nghề. Sau mỗi ngày lao động vất vã, tối về họ đến các lò lân để tập luyện. Việc học múa phải trải qua nhiều bước, từ dể đến khó, từ thấp đến cao, ví như bài múa khó nhất: Lân leo cột, lân, sư nhảy mai hoa thung. Thoạt tiên múa dưới đất, bước thứ hai là nghệ thuật múa trên những chiếc bình thất tinh bán nguyệt sao cho uyển chuyển không làm vở bình. Tiếp đó múa trên những trụ gỗ (sắt ống) còn gọi là hoa thung . Khi múa, bước chân của Lân (có sự phối hợp người múa đầu và đuôi) di chuyển theo các thế tấn ; đinh tấn, trung bình tấn, trảo mã tấn... Buổi tập nào cũng đổ mồ hôi và cả máu (những chấn thương khi rơi trên dàn trụ) nhưng họ cũng rất đam mê và coi như nó là một cáh nghiệp tinh bán

Sự Hình Thành Võ Đường VoViNam và Đoàn Lân-sư-Rồng Phù Đổng :

Qua quá trình tập luyện cũng như tham gia công tác huấn luyện võ thuật, tôi nhận thấy,đối tượng yêu thích và nhiệt tình tập võ đa số là các em hiếu động có thể nói cũng rất cá biệt gắn với những biểu hiện như sau  Ưa thích mạnh bạo, quậy phá, ngổ nghịch, các em có hoàn cảnh đặc biệt, như mồ côi, lang thang.. thậm chí có những em tụ tập băng nhóm xã hội đen. Với đối tượng này đã thúc đẩy tôi quyết tâm tập hợp thu hút để cảm hóa các em,giáo dục các em tiến bộ hữu ích cho xã hội . Những ý tưởng của tôi đã được Tổ Đường VoViNam và Hội VVĐ Thành phố, cá nhân Thầy Trương Quang An (HLV VoViNam Trường CĐSPTTTW 2 ) ủng hộ và hổ trợ chuyên môn.

Mặt thuận lợi khác đó là được sự giúp đỡ của tổ chức đoàn thanh niên quận 6, đã tạo điều kiện mặt bằng sân bải và giúp đỡ kinh phí tổ chức thành lập câu lạc bộ VoViNam mang tên PHÙ ĐỔNG, với 30 võ sinh đầu tiên là những em gọi là đàn anh, đàn chị khét tiếng ở khu vực chợ Rau Mai Xuân Thưởng, bến xe Chợ Lớn, khu vực xung quanh chợ Bình Tây... Số lượng võ sinh tăng dần 40, 50 (sau này mới biết là nhờ uy tín những anh, chị đang làm võ sinh đầu tiên mời gọi)

Những ngày đầu huấn luyện cho đối tượng này thật là một thử thách đầy khó khăn với tôi,  lúc đó tôi chỉ là võ sinh lam đai tam cấp, những thử thách đó là :
- Những gương mặt lầm lì, chai sạn đầy tính cách lề đường, hè phố, nếu có dịp sẽ bùng nổ tất cả... 
- Đó là những anh, chị khét tiếng: Cu Lửa, Mười Bốn ở Cầu Đò, Hoàng Phế, Hải Ba vá ở Hẻm 99, Lể Sóc, Lộc Méo ở chợ Cải, Hải Dâm, Cù Lý ở Xóm Miễu... và rất nhiều cả một danh sách dài, mỗi cái tên nghe thấy đều gắn với thành tích ghê gớm của từng anh, chị Để đương đầu với thử thách đó, tôi áp dụng phương pháp mềm nắn rắn buông và tấm lòng thương yêu, thông cảm đối với các em, chỉ vài tháng sau, tôi đã trở thành là thần tượng của các đàn anh, đàn chị chợ Cải, bến xe Chợ Lớn.

Sau khi tổ chức, lớp võ đi vào nề nếp, tôi cảm thấy: Nếu chỉ tập luyện võ không thật đơn điệu, chưa thật sự phát huy bản tính hiếu động và thể hiện bản lĩnh cá nhân (theo tôi tìm hiểu tâm lý của những em này thường thích tỏ ra mình giỏi, muốn được mọi người khen, nể phục ..) Cần phải có thêm loại hình mới để phát huy cái tô, bản lĩnh của từng em đồng thời cũng để quảng bá môn phái VoViNam sâu rộng với cộng đồng . Lúc đó năm 1989, 1990... VoViNam của chúng ta, trong nước mới nhen nhóm hoạt động trở lại chưa lấy lại vị thế đối với các võ phái khác. Bên cạnh đó, quận 5, 6, 11 là khu có 40 đến 60 % người Hoa đang sinh sống, con em ở đây mới sinh ra đã nghe tiếng múa lân (cho nên việc quảng bá VoViNam bằng hoạt động múa lân rất hữu hiệu). Cũng là các duyên và may mắn, hồi còn nhỏ tôi có được tập luyện múa lân ở các ông thầy người Hoa - Chợ lớn (có nhiều người nhầm tưởng, nhìn tôi là người Hoa) cho nên việc hình thành đội lân và tập luyện , đối với tôi cũng không khó lắm, mọi việc đều diễn ra khá xuông sẽ, lúc đó tổ chức đoàn thanh niên, chính quyền địa phương hết sức tán thành và ủng hộ (vì đây cũng là 1 trong những giải pháp cảm hoá giáo dục thanh thiếu niên chưa ngoan, chậm tiến, hư hỏng, liên tục từ năm 1993 đến năm 2001 trên các phương tiện thông tin đại chúng, lớp VoViNam - đội lân Phù Đổng xuất hiện trên nhiều tờ báo thành phố và trung ương, truyền hình thành phố... để cổ vũ giới thiệu rộng rải mô hình lân võ tập hợp giáo dục trẻ em chưa ngoan.

Lớp võ VoViNam gắn liền với hoạt động lân, những võ sinh sau 6 tháng (thi đậu lam đai nhị cấp) , có đạo đức tốt (được sửa đổi, như : không hút thuốc, ngoan lể phép, không quậy phá...) được ban huấn luyện xét tuyển vào đội Lân,những em chưa sửa đổi thì phải cố gắng tập luyện và khắc phục những khuyết điểm.

Hình thành thì dể, nhưng nuôi và giữ cho nó sống quả là một điều quá khó, việc vận động các nhà tài trợ cho 1 đội lân không có tiếng tăm cũng là nỗi ám ảnh cực kỳ khó. Không nhà tài trợ nào dại dột đổ tiền để nuôi 1 đội lân đầy tai tiếng (toàn là những anh, chị khét tiếng xấu) vã lại đội lân này không phải của người Hoa, cho nên sự tồn tại lâu dài là điều không tưởng ! Vì trong thành phố này có trên 40 Đoàn lân lớn (đa số do người Hoa thành lập) lâu năm, toàn là những hàng cao thủ siêu sao được sự đỡ đầu bởi những Bang - Hội - Tộc họ của những ông chủ người Hoa giàu có đất Sài thành này hoặc những đại gia, họ hàng ở tận Đài Loan, Mã Lai, Hồng Kông... ểm trợ mạnh mẻ tài chánh. Đã vậy, cứ hàng năm các đoàn lân người Hoa tổ chức hội thi múa lân, sư, rồng toàn thành tại sân Tinh Võ ở quận 5, nhận thêm tài chánh mạnh mẻ từ các ông chủ người Hoa yêu thích nghệ thuật , nhưng thực chất là dạng như quảng cáo cho các công ty tài trợ , nhận sự tài trợ của các bang hội người Hoa hoặc đăng ký lịch biểu diễn tết tại gia đình... có nghĩa là từ kinh phí mua sắm đạo cụ cho nên xe chuyên chở, họ - đoàn lân được bao từ A đến Z, họ chỉ lo chiêu mộ lực lượng và tập luyện biểu diễn mà thôi, tết đến các đoàn lân cứ việc cho xe đến nhà các gia chủ (đã đăng ký trước) và nhận lì xì. Thường thì các gia chủ lì xì vui vẻ từ 5 đến 10 triệu đồng (vẫn còn thấp) có những tay chủ người Hoa chơi nổi lì xì cao hơn, từ 10 đến 20 triệu đồng. Thế đấy, người Hoa họ xem việc lì xì nhiều tiền thi nhiều may mắn, phú lộc.

Việc kéo dài sự sống cho đoàn lân Phù Đổng gắn liền việc phát triển VoViNam (vực dậy phong trào voViNam Quận 6) là một điều tưởng chừng như không thể thực hiện được ! Sự cạnh tranh với các Đoàn lân (mà đa số là của người Hoa), các võ phái tên tuổi với sự hổ trợ tài chánh mạnh được ví như châu chấu đá xe, một sân chơi của con nhà giàu.

Lực lượng thì có thừa, tập dợt thì đảm bảo không thua ai, thậm chí sáng tạo bài bản sinh động, hấp dẩn hơn như : sư tử đấu người, lân chồng tháp, Tề thiên đại chiến kỳ lân, long - lân tranh hùng,  võ thuật thì không có đoàn lân nào có những pha nhào lộn, những đòn chân tấn công tuyệt chiêu của môn phái VoVinam (sự thật các em rất giỏi, tôi không hiểu tại sao các em có nhiều khả năng như vậy, tiếp thu khá nhanh những kỷ thuật lân võ và sau này còn phát triển thêm đội kèn tây, đội múa rối có lẻ vì các em nghèo khổ , ông trời bù trở lại cho các em có nhiều năng khiếu đặc biệt !?? ) Nhưng ta thua bởi vốn, kinh phí đâu ra để mua sắm, trang bị đạo cụ biểu diễn ? Vận động các đơn vị, cơ sở sản xuất thì nhiều lắm một vài năm, một vài lần tài trợ ( không lâu dài ) và cũng chỉ một số tiền khiêm tốn cũng chỉ sắm vài đầu lân, cái trống loại hàng chợ. Có thể kể một chuyện bi đát nhất; là năm 1994, khi ông giám đốc công ty gạch bông Đồng Tâm đưa ra tối hậu thư yêu cầu đổi tên Phù Đổng thành Đoàn Lân - Gạch Đồng Tâm, để được bảo trợ lâu dài, còn nếu không thì tất cả chấm dứt ! Vâng, mọi cái đều chấm dứt: Không áo đồng phục, không xe chuyên chở, không mua sắm đầu lân bởi những cái đầu cứng và lì . Bất hạnh đổ ập xuống, đoàn lân gần như muốn bị phá sản tất cả đạo cụ xuống cấp thảm hại nhưng với tinh thần và ý chí Phù Đổng, tất cả các thành viên quyết tâm, tự lực, tự thân vận động là chính, các em vận động gia đình, phụ huynh cùng tham gia đóng góp ủng hộ quỹ trang bị, mua sắm và sửa chửa lại các đạo cụ... Và lúc này lớp võ VoViNam chính thức vào cuộc giải cứu bằng cách tung các huấn luyện viên, mở rộng các lớp võ đến các trường học, các địa bàn dân cư tổ chức huấn luyện và thu lệ phí hàng tháng (với giá cực rẻ chủ yếu có số nhiều) để tiếp sức cho đoàn lân.

Còn việc nguồn thu từ múa biểu diễn thì năm khi mười hoạ. Lâu lâu, đội lân được quận phân công, mời biểu diễn phục vụ đón khách dự hội nghị, đại biểu, tết trung thu, với số tiền bồi dưởng cũng hết sức khiêm tốn chi đúng nguyên tắc, theo quy định tài chánh (vừa đủ trả tiền thuê xe và uống nước lặt vặt, không có dư để tích luỹ mua sắm thêm đạo cụ). Riêng cái khoảng múa kiếm lì xì Tết Nguyên Đán thì cửa rất hẹp đối với đoàn lân Phù Đổng ! So với các đoàn lân người Hoa, họ đều được bang, hội, tộc họ đỡ đầu... cho nên họ thoải mái đi biểu diễn các nơi (đã đăng ký trong liên hoan lân, sư, rồng những ngày cuối năm) mà không phải một tí lo lắng nào.

Tết đến, tôi cùng các em lớn, ban huấn luyện lo đủ thứ: xe chở đoàn lân, mua sắm đạo cụ biểu diễn, áo quần cho gần 100 em, vô số công việc khác song cái lo nhất là làm sao có được một vài Sô để biểu diễn Tết ! Vừa để phát huy tài năng của các em vừa để khỏi phải mất mặt với các đoàn lân người Hoa ! Thế là một nhóm tiếp thị được hình thành và đi gõ cửa các nơi các đại gia Hoa kiều quanh Chợ Lớn. Đi đến đâu, thi cũng nhận được những cái lắc đầu từ chối, khi nghe cái tên Phù Đổng lạ quơ, lạ quắc không có trong tộc họ, bang hội nào của người Hoa. Còn đến nhà bà con người Việt thì thích xem múa lân, chứ không thích múa lân tại nhà vì xưa nay người Việt mình không có tập tục múa lân cầu may, cho nên nếu có mời đến múa, thì tiền lì xì cũng không đủ trả cho một phân nữa tiền thuê xe tải chở đoàn lân.

Nhưng chẳng lẻ, sinh được mà dưỡng không được ? vậy là mọi người đều quyết tâm nuôi sống đoàn lân VoViNam đi chân đất bằng việc đi về các vùng nông thôn nghèo, hẻo lánh để lấy tiếng, xem như chuyện tiền bạc không còn thành vấn đề, chủ yếu tạo cho các em có đất dụng võ. Ấn tượng nhất là năm nào cũng biểu diễn ở Rạch Kiến - Long An (quê hương của Gạo Chợ Đào nổi tiếng, mà người dân lúc nào cũng nghèo quanh năm) xe lân đổ xịch trước sân khấu dã chiến (trước đó, 1 vài ngày, bà con tự động đắp nền để cho đoàn lân biểu diễn ) sau khi biểu diễn xong thì hầu như cả xóm lì xì đủ loại bánh mứt, trái cây, nước uống...còn dư mỗi em một bịt lớn đem về có năm đang diễn, trời mưa, bà con tự đem tăng, bạt ra che cho lân diễn,còn mọi người thì dầm mưa để xem. Năm nào đoàn lân về trể (không đúng giờ) thì ai ai cũng thấp thỏm và ái náy, vì đến nơi đã thấy bà con đứng đông nghịt,nghe nói mọi người đợi cả mấy tiếng đồng hồ tình nghĩa như vậy,năm nào đoàn lân cũng phải về quê, dù biết chắc là lổ nặng đã lở nghèo thì cho nghèo luôn ! Môn sinh VoViNam mà ! (Câu này thường nghe các em nói với nhau).

Phải sử dụng từ lê lết mới đúng ! đoàn lân VoViNam Phù Đổng quận 6 cố lết trên đôi chân của mình (trong lúc đó, nhiều báo chí, truyền hình thành phố, liên tục đăng tải hoạt động, biểu dương, kêu gọi các nhà hảo tâm trợ giúp). Cho đến giữa năm 1996, đoàn lân may mắn được anh Nguyễn Chánh Lộc - Giám Đốc CVVH Đầm Sen Q.11 (nay là phó tổng giám đốc Công ty du lịch Phú Thọ), với tình cảm, muốn chia sẽ, giúp đỡ đoàn lân nghèo BGĐ Đầm Sen quyết định cho biểu diễn cả ngày Chủ nhật hàng tuần (với mức bồi dưỡng bằng 1/10 của Đoàn Lân khác diễn 1 buổi…có vẫn hơn không !) Sau ngày biểu diễn đầu tiên tại Đầm Sen, anh em đoàn lân ôm nhau khóc ! sung sướng mừng vui ! vì từ nay đoàn lân đã có đất dụng võ, có kinh phí trang trải, mua sắm .. có thể sống lâu dài và không còn lê lết như trước nữa ! Thế là đoàn lân tạo ra kinh phí nuôi Võ Đường VoViNam Phù Đổng (dạy võ miễn phí trẻ em nghèo, kể cả cho võ phục) ngược lại võ đường cung cấp lực lương võ sinh thành viên mới cho đoàn lân. Tiếp theo đó đoàn lân được Khu du lịch VH Suối Tiên phục vụ các ngày Tết nguyên Đán, rồi Công Ty Gạch Đồng Tâm chính thức tài trợ đồng phục lân và cho xe tải chở đoàn lân hàng năm , các ngày tết năm 2002 , chúng tôi giúp sức võ đường VoViNam Quận 12 thành lập đội lân VoViNam -Trần Quốc Toản , với huấn luyện kỷ thuật cũng như tài trợ vật dụng.Tháng 9/ 2002 đội kèn nghi lể VoViNam Phù Đổng được hình thành. Đội múa rối Phù Đổng cũng được ra đời vào cuối năm 2003 , số lượng thành viên của đoàn lân Phù Đổng tăng gấp đôi, để có thể đảm bảo quản hết các loại hình hoạt động ! Nhiều loại hình hoạt động như vậy,cho nên mỗi võ sinh, môn sinh VoViNam vào đoàn lân phải hội đủ các tiêu chuẩn : học võ, tập lân, tập múa rối, tập đánh trống thổi kèn. 

Thường nghe dân gian nói: Bần cùng sinh đạo tặc ! thì võ đường VoViNam - đoàn lân Phù Đổng đã có thể sửa lại: Bần cùng sinh quý tử ! ngày nay, đa số các em đều tài giỏi và có lể nghĩa. Cho đến bây giờ, tôi cũng không thể nói là đoàn lân VoViNam Phù Đổng đã qua rồi những ngày bỉ cực để hưởng cảnh thái lai, có thuyền to thì phải ra khơi, ra biển lớn và sẽ gặp sóng to điều đó đã trở thành quy luật ! Song điều mà tôi cảm thấy mãn nguyện và hạnh phúc nhất là: những đứa trẻ mồ côi, lang thang, những em cá biệt mà người ta la mắng, hay quở phạt bằng những từ ngữ xấu xa nhất : Đồ bụi đời, đồ mất dạy, lúc các em được tập hợp để học VoViNam , thì có người can ngăn, dè biểu, nào là nối giáo cho giặc, trao gươm cho tướng cướp  thì nay đã là huấn luyện viên VoViNam, những người con hiếu thảo, những người có ích cho xã hội. Vâng ! Tôi và các em luôn tự hào: Ở thành phố này, duy nhất có một đoàn lân có tên nghe rất Việt Nam - Phù Đổng - tên một vị anh hùng dân tộc nhỏ tuổi, gắn liền võ phái dân tộc (VoViNam) và cũng là đoàn lân nghèo nhất, có nhiều nước mắt và nụ cười nhất . Và còn một điều mong muốn lớn hơn nữa VoViNam ở các nơi cũng nên có một đội lân để có thêm nhiều nụ cười.

Làm tại Quận 6 - TP.HCM
Ngày 05/11/2004
VS Lê Đình Phước